Recensie: Johannes Passion (J.S. Bach)
20 maart 1998 Dorpskerk Katwijk.

Excelsior verrassend
dynamisch

Johannes Passion van Johann Sebastian Bach door Christelijke Oratorium Vereniging (COV) Excelsior en het Randstedelijk Begeleidings Orkest onder leiding van Wim van Herk, met medewerking van diverse solisten. Vrijdag 20 maart in de Dorpskerk in Katwijk aan den Rijn


Dat COV Excelsior afgelopen vrijdag in de Dorpskerk de Johannes Passion op het programma had gezet was al een verrassing. Je verwacht in dit jaargetijde immers op elke straathoek de Mattheus Passion en het is dus tamelijk gedurfd om dat gewoon niet te doen. Het publiek, dat met honderden tegelijk was komen opdagen, trok zich er niets van aan. Zelden wordt een muziekuitvoering in Katwijk door zoveel mensen beluisterd. Je zou denken dat de Johannes Passion (het lijdensverhaal van Christus volgens het evangelie van Johannes) iets is voor de doorgewinterde muziekliefhebber, die verder durft te kijken dan de Mattheus Passion. Niets is echter minder waar, want de Johannes Passion, die Bach enkele jaren voor de Mattheus Passion componeerde, is een uiterst toegankelijk werk. Niet alleen fragieler en doorzichtiger dan de Mattheus, maar ook lichtvoetiger. Neem alleen al de merkwaardige, dansachtige sopraan-aria 'Ich folge dir gleichfalls mit freudigen Schritten', dat qua toonzetting niet helemaal strookt met de inhoud van de tekst.
Bach maakte hier een uiterst verrassende aria, die de lichtheid van de Johannes Passion enigszins typeert. Niet dat het een vrolijke bedoening wordt. Het gaat immers nog altijd om het lijdensverhaal van Christus, en de Johannes Passion kent genoeg dramatische momenten. Maar tegelijkertijd is het een meesterwerk, dat door zijn verfijndheid de luisteraar aanspreekt.
Het openingskoor is weliswaar minder bombastisch, maar mogelijk nog indrukwekkender dan dat van de Mattheus, dankzij uitzonderlijke dissonanten die een zeker beklemmend gevoel opwekken.
Wie bij het openingskoor niet zwicht voor de Johannes Passion heeft geen ziel, zei een bekende musicoloog.

De uitvoering door Excelsior getuigde van meet af aan van een voortvarende aanpak. Dirigent Wim van Herk spoorde de musici aan tot een soort up-tempo. Goed om de aandacht vast te houden, maar ik vraag me toch weleens af of Bach het ook zo snel bedoeld heeft. De solisten zongen hun partijen naar behoren. Uitschieters waren de evangelist (tenor Frank Fritschy) en de sopraan Hieke Meppelink, de enige met een stem die door je ziel snijdt. Haar interpretatie van 'Ich folge dir gleichfalls mit freudigen Schritten' was een van de hoogtepunten van de avond. De bas Palle Fuhr Joergensen stelde teleur. Zijn Christus-partij was vlak en ongeïnspireerd. Maar misschien had hij alweer te veel Passion-optredens achter de rug. Het orkest tenslotte klonk vrij neutraal. Een degelijke begeleiding, maar daar bleef het dan ook bij. Excelsior voldeed in ieder geval aan de verwachting dat het werken van dit kaliber aankan. Het koor is verrassend dynamisch en flexibel in intensiteit. Dat maakte van de uitvoering op zijn tijd een mooie en spannende belevenis. Over hel algemeen heeft Excelsior ook een warme, volle klank. Daarbij zijn de koorleden zich er zichtbaar van bewust dat het samenspel tussen koor en solisten belangrijk is. Een samenspel dat je tegelijkertijd kwetsbaar maakt. Koor en solisten zijn immers van elkaar afhankelijk. Ook in de Johannes Passion. Zo is de felheid waarmee de uitroep 'Jesum von Nazareth' wordt gedaan afhankelijk van hoe dit door de evangelist wordt aangekondigd. Dit had vrijdag wel wat feller en dramatischer gekund. De intonatie van het koor verdient overigens een tikje meer aandacht. Vrijdag had Excelsior er op sommige momenten echt de moeite waard. Zoals in 'Herr, unser Herrscher' (openingskoor) en in het gedeelte 'ihr heiligen Gebeine' van het slotkoor. Met name daar waar het hard en hoog moet, verliest het koor de controle op die intonatie. Dal is jammer, want door hier hij repetities wat meer aandacht aan te geven, valt er best wat te verbeteren. Een ander puntje van aandacht is de dictie en de uitspraak van het Duits. Een correcte uitspraak lijdt soms onder de massaliteit van een koraal. Jammer, vooral omdat de Duitse taal hier een wezenlijk onderdeel is.

Adri van Beelen